TSUE: odsetki nie mogą być naliczane od pozaodsetkowych kosztów kredytu – ważny wyrok w sprawie sankcji kredytu darmowego!

W dniu dzisiejszym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał istotny dla rynku kredytów konsumenckich wyrok w sprawie C-744/24 dotyczący wykładni dyrektywy 2008/48/WE o umowach o kredyt konsumencki. Orzeczenie zapadło na skutek pytania prejudycjalnego Sądu Rejonowego we Włodawie i ma bezpośrednie znaczenie dla postępowań o tzw. sankcję kredytu darmowego (SKD) toczących się w Polsce.

Czego dotyczyła sprawa

Kredytobiorca zawarł z bankiem umowę o kredyt konsumencki na kwotę 150 000 zł, z czego faktycznie wypłacono mu 133 214,92 zł, a 16 785,08 zł przeznaczono na składkę tzw. dobrowolnego ubezpieczenia (którego wykupienie obniżało oprocentowanie). Bank naliczał odsetki umowne od całej kwoty kredytu powiększonej o składkę ubezpieczeniową – a więc również od tej części, która nie została wypłacona konsumentowi. Konsument złożył oświadczenie o skorzystaniu z SKD (art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim).

Rozstrzygnięcie TSUE

Trybunał orzekł, że art. 3 lit. g) i j) w zw. z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwia się on umieszczaniu w umowach o kredyt konsumencki postanowień przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, ale również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu – wchodzących w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.

Kluczowe tezy wyroku:

• „Całkowita kwota kredytu" i „całkowity koszt kredytu" to pojęcia rozłączne – całkowita kwota kredytu nie może zawierać żadnych kwot należących do kosztów kredytu;
• „Wypłacona kwota kredytu" w rozumieniu art. 3 lit. j) dyrektywy obejmuje wyłącznie środki faktycznie udostępnione konsumentowi – nie obejmuje kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu (np. prowizji, składek ubezpieczeniowych).
• Składka tzw. dobrowolnego ubezpieczenia, której wykupienie warunkuje uzyskanie kredytu na preferowanych warunkach (np. niższe oprocentowanie), stanowi element całkowitego kosztu kredytu w rozumieniu art. 3 lit. g) dyrektywy.
• Sposób wypłaty (na rachunek konsumenta czy bezpośrednio do ubezpieczyciela/wierzyciela) nie ma znaczenia dla kwalifikacji danej kwoty jako kosztu kredytu.
• Praktyka naliczania odsetek od kosztu kredytu zagraża przejrzystości rynku i porównywalności ofert, co stoi w sprzeczności z celami dyrektywy.

Znaczenie praktyczne dla kredytobiorców i instytucji finansowych

Wyrok ma fundamentalne znaczenie dla postępowań sądowych o zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Mechanizm naliczania odsetek od kredytowanych kosztów (tzw. „odsetki od odsetek" lub „odsetki od prowizji/składki") jest powszechnie stosowany przez banki i instytucje pożyczkowe w Polsce. Dzisiejsze orzeczenie:

1. wzmacnia pozycję konsumentów powołujących się na wadliwość konstrukcji oprocentowania w umowach kredytowych,
2. otwiera drogę do kwestionowania umów, w których stopę oprocentowania stosowano do kwoty powiększonej o prowizję lub składkę ubezpieczeniową,
3. wymusza na kredytodawcach rewizję wzorców umownych oraz sposobu prezentowania kosztów kredytu,
4. stanowi kolejny element linii orzeczniczej TSUE konsekwentnie wzmacniającej ochronę konsumenta w obszarze kredytu konsumenckiego.

Komentarz AXELO

Wyrok TSUE w sprawie C-744/24 wpisuje się w utrwaloną linię orzeczniczą Trybunału dotyczącą wyraźnego rozdzielenia kwoty kredytu od kosztów kredytu. Dla kredytobiorców – zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców indywidualnie analizujących zawarte umowy – jest to istotny argument w sporach z instytucjami finansowymi. Dla banków i firm pożyczkowych orzeczenie oznacza konieczność pilnej weryfikacji stosowanych wzorców umownych oraz oceny ryzyka w kontekście potencjalnych roszczeń z tytułu SKD.

Zespół prawa procesowego AXELO pozostaje do dyspozycji Klientów w zakresie analizy zawartych umów kredytowych pod kątem możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego, jak również wsparcia instytucji finansowych w audycie stosowanych wzorców umownych.