Spis mienia fundacji rodzinnej – obowiązek aktualizacji i znaczenie podatkowe

Spis mienia jest jednym z kluczowych dokumentów fundacji rodzinnej. Choć ma charakter wewnętrzny i nie stanowi pełnego wykazu majątku fundacji, jego prawidłowe prowadzenie ma istotne znaczenie zarówno z perspektywy organizacyjnej, jak i podatkowej.

Prawidłowe prowadzenie i aktualizowanie spisu mienia powinno być zatem jednym z elementów bieżącego zarządzania fundacją rodzinną.

Czym jest spis mienia?

Zgodnie z art. 27 ustawy o fundacji rodzinnej, w spisie mienia ujmuje się prawa majątkowe wniesione do fundacji rodzinnej przez fundatora lub inne osoby, ze wskazaniem:

• osoby wnoszącej dane mienie,
• rodzaju każdego składnika mienia,
• jego wartości określonej według stanu i cen z chwili wniesienia,
• wartości podatkowej mienia,
• aktualnej proporcji mienia przypadającego na poszczególnych fundatorów oraz fundację rodzinną.

Warto zwrócić uwagę, że dla każdego składnika należy ustalić jego wartość na moment wniesienia do fundacji. Późniejsze zmiany wartości rynkowej danego składnika nie oznaczają konieczności każdorazowej aktualizacji jego wartości w spisie.

W spisie mogą znaleźć się w szczególności: udziały i akcje w spółkach, nieruchomości, środki pieniężne, wierzytelności, inne zbywalne prawa majątkowe.

Spis mienia sporządza się w formie pisemnej.

Co istotne, spis mienia nie jest inwentarzem całego majątku fundacji rodzinnej. Nie powinny być w nim ujmowane wszystkie aktywa znajdujące się w danym momencie w majątku fundacji. W szczególności składniki majątku nabyte przez fundację odpłatnie, np. zakupione ze środków pochodzących z działalności fundacji, co do zasady nie stanowią mienia podlegającego ujęciu w spisie.

Kto sporządza i aktualizuje spis mienia?

Pierwotny spis mienia sporządza fundator w związku z wniesieniem mienia na pokrycie funduszu założycielskiego. Po zarejestrowaniu fundacji rodzinnej za aktualność spisu odpowiada jej zarząd. Oznacza to, że w przypadku kolejnego wniesienia mienia do fundacji zarząd powinien odpowiednio zaktualizować spis.

W praktyce aktualizacja powinna następować na bieżąco, w związku z każdym zdarzeniem skutkującym wniesieniem do fundacji kolejnego składnika mienia, a nie dopiero przy okazji sporządzania rocznego sprawozdania finansowego. Do takich zdarzeń może należeć w szczególności:

• dokonanie darowizny na rzecz fundacji rodzinnej,
• nabycie mienia w drodze spadkobrania,
• wniesienie kolejnego mienia przez fundatora,
• inne nieodpłatne nabycie składników majątkowych przez fundację rodzinną.

Przykładowo, jeżeli po utworzeniu fundacji rodzinnej fundator albo inna osoba dokona na jej rzecz darowizny udziałów w spółce, zarząd powinien odpowiednio zaktualizować spis mienia, uwzględniając nowy składnik oraz jego źródło pochodzenia.

Zaktualizowany spis mienia nie jest składany do rejestru fundacji rodzinnych. Powinien natomiast zostać podpisany i zachowany w dokumentacji wewnętrznej fundacji.

Dlaczego prawidłowe prowadzenie spisu mienia jest tak istotne?

Znaczenie spisu mienia wykracza poza kwestie formalne. Dane w nim zawarte mają bezpośredni wpływ na ustalenie skutków podatkowych świadczeń wypłacanych beneficjentom fundacji rodzinnej.

Ustawa o fundacji rodzinnej przewiduje bowiem mechanizm proporcji, który pozwala ustalić, w jakiej części mienie fundacji pochodzi od poszczególnych fundatorów, a w jakiej od samej fundacji rodzinnej.

Dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych określa się proporcję wartości mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przez każdego z fundatorów lub przez fundację rodzinną (art. 28 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej).

Szczególne znaczenie ma art. 28 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej. Zgodnie z nim mienie wniesione w drodze darowizny albo spadku przez fundatora lub jego małżonka, zstępnych, wstępnych albo rodzeństwo traktuje się – dla celów ustalania proporcji – jako mienie wniesione przez fundatora.

Ma to znaczenie przy ustalaniu opodatkowania świadczeń otrzymywanych przez beneficjentów, a także przy wydaniu majątku w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Wartość mienia – nie tylko wartość rynkowa

Spis mienia powinien wskazywać nie tylko wartość danego składnika według stanu i cen z chwili jego wniesienia, ale również jego wartość podatkową.

W przypadku składników majątkowych o istotnej wartości, w szczególności udziałów lub akcji spółek, prawidłowe ustalenie tych wartości powinno być poprzedzone odpowiednią analizą dokumentów oraz okoliczności związanych z ich wniesieniem.

Błędne określenie wartości mienia lub osoby, która je wniosła, może prowadzić do nieprawidłowego ustalenia proporcji, a w konsekwencji do błędnego rozliczenia podatkowego świadczeń wypłacanych beneficjentom.

Spis mienia a darowizna udziałów do fundacji rodzinnej

Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których fundacja rodzinna otrzymuje w drodze darowizny udziały lub akcje spółek. W takim przypadku należy nie tylko prawidłowo udokumentować samo przeniesienie udziałów lub akcji na fundację, ale również zadbać o odpowiednią aktualizację spisu mienia.

Dokumentacja powinna być spójna z dokumentami potwierdzającymi dokonanie darowizny oraz z dokumentacją korporacyjną fundacji rodzinnej.

Dobre praktyki dla zarządu fundacji rodzinnej

Z perspektywy zarządu fundacji rodzinnej warto przyjąć procedurę, zgodnie z którą każdorazowo przed przyjęciem nieodpłatnego składnika majątku analizowane są:

1. Źródło pochodzenia mienia - kto jest darczyńcą lub w inny sposób wnosi mienie do fundacji?
2. Charakter nabycia - czy mienie zostało nabyte nieodpłatnie, np. w drodze darowizny lub spadku?
3. Wartość mienia - jaka jest wartość składnika na moment jego wniesienia oraz jaka jest jego wartość podatkowa?
4. Wpływ na proporcję - jak wniesienie danego składnika wpłynie na proporcje, o których mowa w art. 28 i 29 ustawy o fundacji rodzinnej?
5. Aktualizacja dokumentacji - czy spis mienia został zaktualizowany i podpisany zgodnie z zasadami reprezentacji fundacji?

Takie podejście pozwala ograniczyć ryzyko błędów w dokumentacji oraz późniejszych problemów przy ustalaniu obowiązków podatkowych fundacji i jej beneficjentów.

Podsumowanie

Spis mienia nie powinien być traktowany wyłącznie jako dokument formalny wymagany przy tworzeniu fundacji rodzinnej. Jest to dokument, który powinien być prowadzony i aktualizowany przez cały okres funkcjonowania fundacji, w związku z kolejnymi nieodpłatnymi przysporzeniami majątkowymi.

Szczególne znaczenie ma prawidłowe określenie osoby wnoszącej mienie, wartości poszczególnych składników oraz wynikających z tego proporcji. Dane te mogą bowiem bezpośrednio wpływać na opodatkowanie świadczeń wypłacanych beneficjentom fundacji rodzinnej.

Warto zatem zadbać o to, aby każda darowizna, spadek lub inne nieodpłatne nabycie majątku przez fundację rodzinną skutkowały jednocześnie odpowiednią aktualizacją spisu mienia oraz kompletnej dokumentacji fundacji.